مفعول فیه (ظرف):

مفعول‌فيه (ظرف):

«مفعول‌فيه» يا «ظرف» اسم زمان يا مکاني است که نشان‌دهنده زمان يا مکان انجام فعل است. مفعول فيه معادل قيد زمان و مکان در فارسي است.

مثال: دَرستُ صباحَ اليومِ (امروز صبح درس خواندم) نيامَ الهِرُّ تحت الشّجرةِ (گر به زير درخت مي‌خوابد)

در مثال‌هاي بالا «صباحَ» زمان درس خواندن و «تحتَ» مکان خوابيدن را بيان مي‌کند، از اين رو اين دو واژه مفعول‌فيه‌اند.

انواع مفعول‌فيه (ظرف)

1) زماني و مکاني:

زمان انجام مفعل را «ظرف زماني» و مکان انجام آن را «ظرف مکاني» مي‌نامند در مثال‌هاي بالا «صباحَ» ظرف زماني و «تحتَ» ظرف مکاني است.

2) مبني و معرب:

ظرف دو قسم‌اند: معرب و مبني اين دو قسم و نمونه‌هاي آنها را در نمودار زير مشاهده مي‌کنيد:

نکته:

1- همه اسم‌هاي شرط ( إن - من - ما - اينما و ... ) و استفهامي ( هل - کيف - لماذا - ما - ماذا - أين و ... ) که بر زمان يا مکان دلالت دارند و اسم‌هاي اشاره‌ي مکاني از ظرف‌هاي مبني محسوب مي‌شوند.

2- «لمّا» ظرف زماني است که بر سر فعل ماضي بيايد.

3) متصرّف و غير متصرّف :

ظرف به دو قسمت «متصرّف» و «غير متصرّف» تقسيم مي‌شود. «ظرف متصرّف» آن است که بتواند نقشي غير از ظرف بودن را بپذيرد. مثلاً «يومٌ» ظرف متصرّف است زيرا در جمله‌اي مانند «رأيتهُ يوماً» نقش ظرف را دارد و در جمله‌اي مانند «يومُ الجمعة مبارکٌ» مبتدا است. تمامي ظروف مبني غير متصرف و ظروف معرب متصرف‌اند.