استرها

استرها گروهي از ترکيبات آلي هستند در ساختار خود دارند. به اين گروه گروه استري گويند. استرهاي سبک بوي بسيار مطبوعي دارند.

* استرها در واقع يکي از مشتقات کربوکسيليک اسيدها هستند هرگاه به جاي اتم هيدروژن در گروه کربوکسيل يک گروه آليکل قرار گيرد،‌ استر به وجود مي‌آيد.

نام‌گذاري استرها

* به روش آيوپاک: ابتدا نام آليکل متصل به اکسيژن آورده سپس نام زنجير اصلي (R-COO-) را با لفظ آلکانوات مي‌آوريم.

در روش قديمي به جاي نام‌هاي جديد از الفاظ قديمي استفاده مي‌شود.

طرز تهيه استرها:

* از واکنش اسيدها با الکل‌ها (طي يک واکنش تعادلي، استرها توليد مي‌شوند. در اين واکنش اسيدسولفوريک به عنوان کاتاليزور (ماده‌اي که سرعت واکنش را تسريع مي‌کند، يعني مسير واکنش را از سمتي پيش مي‌برد که انرژي فعال‌سازي کمتري نياز باشد) مورد استفاده قرار مي‌گيرد.

H از الکل و OH از اسيد جدا شده و تشکيل آب مي‌دهند.

* سرعت واکنش استري شدن بقدري کم است که اگر از کاتاليزور استفاده نشود برقراري تعادل ممکن است هفته‌ها طول بکشد.

* افزودن يک ماده، آبگير به واکنش استري شدن مي‌تواند طبق اصل لوشاتوليه تعادل را به سمت راست پيش برده و موجب افزايش غلظت استر شود.

* واکنش استري شدن با تغيير انرژي زيادي همراه نيست و يک واکنش تقريباً بي‌گرما است بنابراين افزايش دما تأثيري بر ثابت تعادل ندارد و تعادل جابه‌جا نخواهد شد. افزايش دما فقط مي‌تواند سرعت واکنش را تغيير دهد.

* در اين واکنش اگر اسيد آلي يک اسيد چرب (اسيد با زنجير کربني بلند) باشد و الکل نيز گليسرول (گليسيرين) باشد، استر به دست آمده چربي يا روغن خواهد بود.

آبکافت استرها:

استرها براثر واکنش با آب طي يک واکنش برگشت‌پذير و بسيار آهسته به اسيد و الکل سازنده‌اش تجزيه مي‌شود.

فرمول عمومي استرها نيز مانند کربوکسيليک اسيدها است:

به ترکيباتي که فرمول مولکولي يکساني دارند ولي ساختار گسترده و خواص فيزيکي و شيميايي متفاوتي دارند. ايزومر يا هم پار مي‌گويند.بنابراين کربوکسيليک اسيدها و استرها با يکديگر ايزومر هستند.

* صابوني شدن:

آبکافت استرها در محيط قليايي به طور برگشت‌ناپذير روي مي‌دهد. از اين‌رو کاربردهاي ويژه‌اي پيدا کرده است.آبکافت استر اسيدهاي چرب در محيط قليايي اساس ساختن صابون است. به اين واکنش واکنش صابوني شدن مي‌گويند.

دقت کنيد زماني صابون تهيه مي‌شود که استر به کار رفته چربي يا روغن باشد. نام اين واکنش همواره صابوني شدن، است.

* تشابه واکنش اسيدها و استرها:

واکنش با سديم هيدروکسيد

* تفاوت در واکنش اسيدها و استرها

1) واکنش با فلز سديم:

اين در حالي است که استرها چون هيدروژن اسيدي ندارند با فلز سديم وارد واکنش نمي‌شوند.

بي اثر

2) واکنش با آب:

[الکل‌ها برخلاف استرها با فلز سديم واکنش مي‌دهند اما با خود سديم هيدروکسيد وارد واکنش نمي‌شوند.]