استثناء و مستثنی

به اسم هاي جامدي که کلمات ما قبل خود را توضيح مي دهند عطف بيان مي گويند.

مهم ترين موارد کاربرد عطف بيان:

1- اسم جامد معرفه به ال بعد از اسم اشاره

مانند:‌انَّ هذا الراعي

2- ابن و بنت بين دو اسم علم

مانند: علي بن ابي الطالب

الا مهم ترين اداة استثنا است.

به اسلوبي که در آن کسي يا چيزي از حکم ما قبل جدا مي شود استثناء گويند.

استثناء‌داراي 3 رکن است:

1- المستثني : کلمه اي که مستثني منه از آن جدا مي شود.

2- اداة استثنا

3- مستثني منه: کلمه اي که استثناء است.

استثناء دو دسته است:

1- استثناء استثنايي که داراي 3 رکن باشد. مانند:

قرأتُ الدروسَ الا الدَرسَ الاولَ

الدروسَ: مستثني منه

الدَرسَ: مستثني

2- استثناي مرفوع: استثنايي که مستثني منه آن حذف شود. در چنين حالتي مستثني اعراب مستثني منه را که حذف شده است مطابق با نقشي که در جمله داشته است مي گيرد.

3- چنين استثنايي با ادوات منفي يا استفهام همراه است. مانند:

4- لا تفلْ إلا کلمةً

5- در اين جمله فعل قول متعدي است و به مفعول نياز دارد ولي در اين جمله مفعول حذف شده است اين مفعول مستثني منه بوده است. پس مستثني (کلمةً) مطابق نقش و اعراب مستثني منه منصوب مي شود.