نمایندگان مکتب مشاء 3

طبیعت شناسی ابن سینا یکی ازبرجسته ترین ابعاد فکری اوست. به نظرابن سینا روش مطلوب ومناسب برای تحقیق درعالم طبیعت آن است که با هدف وغایت خلقت جهان سازگارباشد.

طبیعت درفلسفه ی ابن سینا مرتبه ای ازهستی است که روبه سوی مقصد خاصی دارد؛ همه ی پدیده های آن معنی دارند وحکمت بالغه ی آفریدگار ازدرودیوارآن آشکاراست.

هرسو که دویدیم همه روی تو دیدیم / هرجا که رسیدیم سرکوی تو دیدیم

هرسروروان را که دراین گلشن دهرست / برسته ی بستان ولب جوی تو دیدیم

عالم طبیعت را لطف وعنایت باری تعالی پدید آورده است وهمه ی اجزا آن، چنان تالیف شده اند که بهترین نظام ممکن یعنی نظام احسن را تحقق می بخشند. به نظرابن سینا:

"عنایت ، احاطه وشمول علم باری تعالی برهمه ی موجودات است وضروری است که همه ی موجودات مطابق آن باشند تا نیکوترین نظام پدید آید وچنین نظامی معلول ذات واجب تعالی وشمول علم اوست. پس، موجودات برطبق علم الهی بوده ونیکوترین نظام را تشکیل داده اند. "

ابن سینا مبدا درونی همه ی اشیا رانیزکه سبب حرکت وسکون آنها می شود، طبیعت آن اشیا تعبیرمی کند. به نظراو طبیعت هرشی آن را به سوی خیروکمال سوق می دهد؛ به شرطی که موانعی درراه طبیعت قرارنگیرد. حتی آن چه ظاهرا شروبدی به نظرمی رسد – مانند پژمرده شدن یک گل یا مرگ یک جاندار یا حتی وقایع ویرانگرطبیعی هم چون سیل وطوفان وزلزله ، - همگی برای نظام کلی جهان لازم اند.

زرد شدن وفروریختن برگ های سبزدرپاییز وخواب طبیعت درزمستان ظاهرا نقص بعد ازکمال است اما درحقیقت همه ی فصول برای حفظ اعتدال درطبیعت درپی یک دیگرند ودرمجموع ، خیروکمال طبیعت راتامین می کنند. همه ی بدی های ظاهری درواقع زمینه سازخیروکمال بیشتردرطبیعت هستند.

پیرما گفت خطا برقلم صنع نرفت / آفرین برنظرپاک خطا پوشش باد

درعالم طبیعت ، اعتدال وهماهنگی بی نظیری به چشم می خورد وهمه ی موجودات به نحوی خلق شده اند که سهم واثرخاصی درحفظ نظام طبیعت دارند. ازاین رو، مطالعه وتحقیق درباره ی جهانی که حکمت بالغه ی آفریدگاری دانا درآن جلوه گراست، دانشمند ومحقق را به معرفت الهی وچگونگی آفرینش او رهنمون می گردد.

علم واقعی به هرشی علم به حقیقت آن شی یعنی رابطه ی وجودی آن با وجود مطلق ولایتناهی مبدا کل جهان هستی است. همه ی موجودات جهان دروجود وآثارخود به فیض وعنایت دایمی او نیازمندند. شیخ الرئیس دراین باره می گوید:

"آیا می دانی که پادشاه کیست؟ پادشاه راستین آن توانگروبی نیازمطلق است وهیچ چیزدرهیچ چیزازاو بی نیازنیست. ذات هرچیزی ازآن اوست؛ زیرا ذات هرچیزیا ازاو پدید آمده یا ازچیزی پدید آمده که خود آن چیزرا خداوند به وجود آورده است. پس همه ی چیزهای دیگر، بنده ومملوک اوست واو به هیچ چیزمحتاج نیست. "

پس درنظرابن سینا ، جهان شناسی شناخت قوانین طبیعت ازطریق تجربه وآزمایش است.

شناختی است که به مدد اصول اثبات شده ی مابعد الطبیعه حاصل آمده وغایت آن درک جهان طبیعت است ومنظورازجهان طبیعت قلمرو فیض حق ومرتبه ای ازجهان هستی است که ما را به شناخت واجب الوجود ونظام احسن جهان نزدیک ترمی کند.

مراد دل زتماشای باغ عالم چیست / به دست مردم چشم ازرخ تو گل چیدن

مثلا شیخ درکتاب قانون ابتدا اصول کلی طب را بروفق مبانی مابعد الطبیعه بیان می دارد وسپس به مشاهده واستقرار می پردازد وروشی اتخاذ می کند که به روش تجربی علوم جدید شباهت بسیاری دارد. درنورشناسی، علم هئیت ، روان شناسی ، زمین شناسی و حتی ریاضیات نیزروش شیخ همین است؛ درحقیقت ؛ به نظرابن سینا مطالعه وتحقیق همه ی مراتب وجود راشامل می شود وتوجه به مرتبه ای ازهستی ، اورا ازدیگرمراتب غافل نمی سازد. او می کوشد چیزهای جزیی راکه ازراه تجربه به دست می آورد ، به اتکای نیروی عقلانی دریک بینش کلی نسبت به جهان به یک دیگرپیوند دهد. (صفحه ی 59 و 60 و 61 و 62 )