تکیه گاه شناخت

بدین ترتیب، علاوه بر تبیین منشأ اعتقاد به علیت، راه برای ادراکات دیگری در علم حصولی بازمی شود. این ادراکات که از علم حضوری گرفته شده و انعکاس واقعیت های درونی اند، از متن واقعیت و«معلوم بالذات» سرچشمه می گیرند؛ بنابراین، شک و خطا در آن ها راه ندارد و در این ادراکات ، انسان با خود واقعیت سر و کار خواهد داشت.

علامه طباطبایی نشان می دهد که علاوه بر مفاهیم علت و معلول ، دیگر مفاهیم عقلی و فلسفی هم چون وجوب و امکان ، جوهر و عرض، قوه و فعل و.... نیز به همین ترتیب به دست می آیند. این ها مفاهیمی هستند که مصادیق آن ها را با علم حضوری در نفس خویش می یابیم و سپس از آن ها مفاهیمی می سازیم که با مصادیق خود انطباق کامل دارند . این مفاهیم پایه و اساس قضایای بدیهی هستند که ما در فلسفه به آن ها نیازمندیم؛ مانند اصل امتناع تناقض، اصل هوهویت، اصل علیت.

باری، از این طریق در علم حصولی تکیه گاه محکمی پیدا می شود که تکیه گاه تحقیق در همه ی دانش هاست. براساس همین اصول همین اصول بدیهی است که ریاضیات و منطق تأسیس می شوند. این علوم هم در خدمت پیشرفت دیگر علوم بوده اند و هم ضامن صحت و دقت آن ها به شمار می روند و این همان معنای ارزش شناخت و اعتماد بر دستاوردهای فکر و اندیشه ی بشری است که حکمای اسلامی در تحکیم و تثبیت آن کوشیده اند. (صفحه ی 125)