مفعولٌ فیه و مفعولٌ معه

مفعول فيه

اسمهايي که مکان و زمان وقوع فعل را مي رسانند و متضمن معني" في" هستند مفعول فيه يا ظرف ناميده مي شوند.

الفاظي مانند « حينَ ، مدة ، يوم ، ساعة ، غدا ، مساء ، صباح ، عصر ، عشاء، ...» که بيانگر زمان انجام فعل هستند ظرف زمان هستند.

الفاظي مانند : مسجد، مدرسة، فوق، تحت، خلف، وراء، عندَ، بينَ، حيثُ، لدن، هنا..... که بيانگر مکان انجام فعل هستند ظرف مکان هستند.

نکته : مفعول فيه در زماني که متضمن معني " في" باشد بنابر ظرفيت منصوب مي گردد.

ظروفي که گاه ظرف واقع شوند و گاهي نقشهايي ديگر بگيرند ظروف متصرف هستند: يوم ، غد ، ليل‌ ، نهار، صباح ، شهرَ .

أرجَعْ غداً ، غدا : ظرف زمان و منصوب

يقتربُ الغُد ، الغذُ : فاعل و مرفوع

أُحبّ غَدَک ، غَدَ : مفعول به و منصوب

ظروفي که همواره قيد زمان و مکان واقع مي شوند و نقش ديگري در جمله نمي گيرند ظروف غيرمتصرف هستند اين ظروف مبني هستند و عبارتند از :

ظروف مکان مبني :«حيثُ ، لدن ،لدي، أينَ، هنا ، عندَ ،‌أمامَ ، خلفَ ، تحتَ ، فوقَ ، قبل و بعد» اين ظروف محلاً منصوب هستند.

ظروف زمان مبني:« إذ ، إذا،‌ منذُ ، مُذ ، قطُّ ، لمّا ، أيّان ، متي ، الآن » اين ظروف محلاً منصوب هستند.

نکته : لمّا زماني که بر سر فعل ماضي بيايد ظرف زمان است.

نکته : در مواردي که ظرف مکان ، بر مکان محدود دلالت مي کند بايد" في " قبل از آن بيايد . صليتُ في المسجدِ

نکته : عدد، اشاره ، صفت، مصدر، مي توند جانشين ظرف قرار گيرند و به عنوان مفعول فيه منصوب شوند:

مفعول معه

اسم منصوبي که بعد از واوي به معني مَعَ مي آيد مفعول معه نام دارد .

نکته : مفعول معه نبايد با فعل ما بعد خود اشتراک داشته باشد : ذهبتُ و الجبلَ ، الجبل نمي تواند در فعل ذهبتُ مشارکت داشته باشد.