قوانین علمی

در سالهای گذشته کمابیش در درس های شیمی و فیزیک و زیست شناسی با مسائل علوم تجربی آشنا شده و برخی از قوانین این علوم را آموخته اید و تا حدی به اهمیت این علوم در زندگی بشر پی برده اید و می دانید که پیدایش صنعت و تکنولوژی در اثر پیشرفت این علوم بوده است. طبعاً دانشمندان علوم تجربی به جهت اکتشافات و اختراعات خود و آ گاهی از رازهای طبیعت ارج و منزلت فراوانی در نزد عموم مردم دارند، امّا اگر به قلمرو علوم تجربی نظر کنیم و قوانینی را که دانشمندان به اثبات آنها پرداخته اند بررسی کنیم با پرسشهای جدیدی روبرو می شویم که پاسخ آنها را از خود آن علوم نمی توان انتظار داشت.

مثلاً شما در علم شیمی آموخته اید که: محلول تورنسل همواره در مجاورت بازها به رنگ آبی و در مجاورت اسیدها به رنگ قرمز در می آید. همچنین می دانید که: فلز رادیم در طبیعت به مرور تجزیه شده و اشعه ي رادیواکتیو(شامل اشعه آلفا، اشعه بتا، اشعه ي گاما) از خود منتشر می کند و سرانجام به اتم پایدار سرب تبدیل می شود. و یا در علم فیزیک خوانده اید: نیرویی که دوبار الکتریکی نقطه ای بر هم وارد می کنند، با مقدار بار الکتریکی آنها و نیز با عکس مجذور فاصله بین آنها متناسب است. پديده ي دوپلر از این قانون حکایت می کند که : اگر چشمه ي صوت در حال نزدیک شدن باشد، طول موج صوت کوتاهتر می شود و اگر چشمه ي صوت در حال دور شدن باشد، طول موج صوت بلند تر می گردد.

اکنون اگر این قوانین را بررسی کنیم، ملاحظه خواهیم کرد که در همه ي آنها اصول مشترکی وجود دارد که در نزد دانشمندان پذیرفته شده است و این اصول در این قوانین و قوانین دیگر علوم تجربی به یک اندازه مورد قبول است.

کاربرد مفاهیمی مثل فلز، رادیم، اشعه ي رادیواکتیو، بار الکتریکی، چشمه ي صوت و طول موج نشان می دهد که یک فیزیکدان یا شیمیدان معتقد است عناصر فوق ساخته و پرداخته خیالات ذهنی او نیست بلکه آنها را در طبیعت اموری واقعی می داند و بعلاوه آدمی را قادر به شناخت طبیعت و موجودات و قوانین آن می داند.

روشی که به کمک آن در علوم به این قوانین دست یافته اند، روش تجربی است و به همین جهت این علوم، علوم تجربی نام دارد. علم تجربی را مجموعه ي منظمی از نتایج تلاش های تجربی انسان برای درک بهتر پدیده های طبیعت می دانند؛ بنابراین، معلوم می شود که دانشمندان قبول دارند که به حواس انسان می توان اعتماد کرد و تجربه و آزمایش روشی مطمئن برای کشف اسرار طبیعت است.

همچنین فیزیکدانان و شیمی دانان، در پی آن هستند که به «قوانین» طبیعت دست پیدا کنند. یکی از نشانه های قانون طبیعت آن است که از پدیده ای خبر می دهد که تکرار می شود. پديده ي دوپلر، تجزیه رادیوم، تغییر رنگ تورنسل در مجاورت باز و اسید و....اموری هستند که بارها و بارها تکرار شده اند و باز هم خواهند شد. پس مفهوم قانون به ما می فهماند که انتظار داریم طبیعت همواره به صورت یکنواخت و مشابه عمل کند؛ یعنی در شرایط مشابه نتایج مشابه بدست آید. اصل یکنواخت عمل کردن طبیعت، یکی از فرضهای اولیه و مقدماتی است که دانشمندان در همه ي علوم تجربی آن را پذیرفته اند.

بار دیگر، به قوانین یاد شده توجه کنید. یک قانون می گوید که علت قرمز شدن رنگ تورنسل، مجاورت با اسید است. قانون دیگر به ما می آموزد که دور شدن یا نزدیک شدن چشمه ي صوت به شنونده، علت تغییر طول موج صوت است. آن یکی می گوید اتم پایدار سرب معلول تجزيه ي اتم ناپایدار رادیم است. و سرانجام قانون دیگر حکایت می کند که نیرویی که دو بار الکتریکی بر یکدیگر وارد می کنند تابع فاصله ي بین آنهاست. ملاحظه می کنید که هر یک از این قوانین بیان «علیت» چیزی نسبت به چیز دیگر است؛ به عبارت دیگر هر قانونی، بیان یک رابطه ي علیت است. در همه ي علوم برای بیان قوانین از مفاهیم علت و معلول استفاده می شود و در پرتو قاعده ي مهم علیت است که تمام تحقیقات علمی معنا پیدا می کند. علیت به ما می گوید امکان ندارد حادثه ای در این جهان بی علت اتفاق افتد و یا موجودی خود به خود و بدون دخالت یک عامل دیگر بوجود آید. برای دست یافتن به علل پدیده هاست که دانشمندان خود را به رنج و زحمت طاقت فرسا می اندازند. بنابراین می توان نتیجه گرفت که اصل علیّت نزد همه ي دانشمندان اصلی است پذیرفته شده که همه قوانین علمی بر پايه ي آن بنا شده است.