علت صوری

علت صوری

با توجه به آنچه درباره ی علت مادی گفته شد ، می توان نتیجه گرفت که علت صوری ، همان فعلیتی است که یک شیء بالقوه در مراحل حرکت خود به دست می آورد . کوزه همان صورتی است که خاک رس قوه و استعداد به دست آوردن آن را دارد . و یا جوجه و مرغ صورتی است که تخم مرغ به سوی آن در حرکت است .

بنابراین در نظر ارسطو آنچه شدنی است ماده است و آنچه بودنی است صورت. ماده و صورت هیچ گاه از یکدیگر جدا نیستند و تا هستند با هم خواهند بود امّا صورت عوض می شود، مرگ و ولادت ، پیدایش و فنا ، کون و فساد ، فقط زایل شدن صورتی است از ماده و پیدایش صورتی دیگر در آن . و بنابراین ماده و صورت اموری نسبی هستند . یعنی چیزی است ممکن است در مقایسه با یک چیز ماده و قوه باشد و در مقایسه با چیز دیگر صورت و فعلیت . مثلاً تخم مرغ نسبت به نطفه ي اولیه صورت است و نسبت به جوجه ، ماده است، و جوجه نسبت به تخم مرغ ، صورت است و نسبت به مرغ، ماده است.

طبیعت و علت صوری

پیش از این دانستیم که ارسطو ، از طبیعت یک جسم ، به یک مبدأ درونی برای حرکت و سکون در خود شی ء تعبیر می کند و نیز دانستیم که صورت و ماده دو مفهوم نسبی هستند که در آن یک صورت می تواند نسبت به یک صورت بالاتر در حکم ماده تلقی شود و بالعکس. حال با مقایسه ی طبیعت و صورت می توان گفت ، طبیعت هر جسم آن صورت نخستین است که جسم را به سوی صورتی بالاتر می راند و هرگاه به صورت بالاتر رسید باز او را به صورتی بالاتر پیش می برد. طبیعت یک تخم مرغ صورتی است که آن را به سوی صورت جوجه ، و طبیعت جوجه ، صورتی است که آن را به سوی صورت مرغ ، سوق می دهد و از این جا می توان دریافت که مفاهیم طبیعت و صورت مفاهیمی نزدیک به هم هستند و به عبارت دیگر صورت همان طبیعت است آن گاه که آن را به عنوان مبدأ حرکت و سکون در یک شی ء در نظر بگیریم. (صفحه ی 57)