نقش شهر

نقش شهر :

هر شهر داراى نوعى عملکرد و کار اصلى است. جغرافى دانان شهرهايى را که از نظر عملکرد يا نقش، ويژگى‌هاى مشابهى دارند، به گروه‌هايى تقسيم مى‌کنند. اين طبقه بندى‌ها براساس ديدگاه و نگرش جغرافى دانان با هم متفاوت است.

عمده ترين نقش‌ها يا عملکرد شهرها عبارتند از :

1- شهرهاى ادارى – سياسى : اين شهرها اغلب پايتخت، مرکز استانها يا ايالت‌ها و مادر شهرهاى ناحيه‌اى هستند و نقش مهم آن‌ها اداره و کنترل سياسى و ادارى کشور يا ناحيه است.

وزارت خانه‌ها و اداره‌هاى مهم دولتى و سفارت خانه‌ها دراين شهرها مستقر شده اند. مثل تهران (ايران )، آنکارا (ترکيه)، مسکو (روسيه)، نيويورک (فقر سازمان ملل متحد)

2- شهرهاى بندرى: اين شهرها در کنار سواحل درياها و رودها شکل مى گيرند و معمولاً در پيرامون تأسيسات بندرى – يعنى جايى که مواد اوليه و کالاها از خشکى به آب يا بر عکس حمل مى‌شوند – توسعه مى‌يابد، در اين شهرها معمولاً انبارها، کارگاه‌هاى ساخت و تعمير کشتى، ساختمان بانک‌ها، بيمه و گمرک وجود دارد مانند بندرامام خمينى و بندرخرمشهر (ايران) بندر هنگ کنگ (هنک کنگ)

3- شهرهاى ارتباطى: اين شهرها معمولاً در کنار جاده‌هاى ارتباطى مهم يا نقاطى که چند راه به يکديگر مى‌پيوندند. قرار گرفته‌اند و در نتيجه‌ى اين امر توسعه يافته‌اند مانند پاريس (فرانسه)

4- شهرهاى صنعتى: اين شهرها به دليل وجود صنايع خاص رشد و توسعه يافته‌اند. البته در شکل گيرى شهرهاى صنعتى، عوامل مختلفى دخالت دارد و همه‌ى شهرهاى صنعتى در مجاورت صنايع طبيعى يا مواد اوليه به وجود نمى آيند؛ مثلاً برخى از صاحبان صنايع کارخانه‌هاى خود را در نواحى پرجمعيت وپر مصرف بنا مى‌کنند تهران (ايران) استقرار صنايع سبک در اطراف شهر، منچستر (انگلستان) صنايع نساجى از نمونه‌هاى شهرهاى صنعتى اند.

5- شهرهاى معدنى: استخراج معادن موجب جذب نيروى انسانى به يک ناحيه مى شود. و در نتيجه، شهرهاى معدنى به وجود مى‌آيند. اگر درشهرهاى معدنى صنايع تبديلى ايجاد نشود و ذخيره معادن به پايان برسد، پديده‌ى مهاجر فرستى شکل مى‌گيرد. در اين صورت ممکن است شهر به محل سکونت باز نشستگان تبديل شود. ژوها نسبرگ (آفريقايى جنوبى) استخراج معادن طلا‌، مسجد سليمان و آبادان (ايران) استخراج نفت نمونه‌هايى از شهرهاى معدنى‌اند.

6- شهرهاى دانشگاهى: در اين شهرها مجتمع هاى بزرگ دانشگاهى‌، کتابخانه‌ها و آزمايشگاه‌هاى مختلف، انتشارات، محلات مسکونى و دانشجويان و استادان وجود دارد. برخى از اين شهرها وسعت کمى دارند ولى به دليل وجود دانشگاه‌هاى معتبر پرجمعيت‌اند و از مليت‌هاى مختلف دانشجو مى‌پذيرند. مانند کمبريچ (انگلستان)، برکلى (کاليفرنيا، ايالات متحده‌ى آمريکا)

7- شهرهاى مذهبى: اين شهرها به دليل وجود اماکن مقدس و زيارتگاه‌ها توسعه مى‌يابند. دراين شهرها علاوه بر مکان هاى مقدس، مراکز آموزشى در زمينه‌هاى دينى يا مراکز خدماتى مربوط به زائران نيز به وجود مى‌آيد مانند مشهد و قم (ايران)، اورد (فرانسه) بنارس (هند)

8- شهرهاى موزه‌اى و هنرى: در اين شهرها جشنواره‌هاى بزرگ هنرى برگزار مى شود و همه ساله عده‌ى زيادى جهت بازديد از جشنواره‌ها به اين گونه شهرها هجوم مى‌آورند. نمايشگاه‌هاى بزرگ، موزه‌ها و آثار تاريخى و انجمن‌هاى ادبى و اقامتگاه‌هاى هنرمندان در اين شهرها مشاهده مى‌شود.

برخى از شهرهاى موزه اى و هنرى به دليل داشتن آثار تاريخى و معمارى متعدد خود در حکم موزه اند و به آن‌ها موزه شهرمى گويند مانند اصفهان (ايران) فلورانس و و نيزو رم (ايتاليا) پاريس (فرانسه)

9- شهرهاى توريستى: اين شهرها به دليل وجود جاذبه هاى گردشگرى توسعه ورونق يافته‌اند برخى از شهرهاى توريستى به دليل داشتن امکانات و جاذبه‌هاى گردشگرى و مناسب بودن شرايط آن‌ها براى ورزش هاى زمستانى رونق يافته‌اند و به برف شهرها (مانند سن موريتز در سوييس) معروف‌اند برخى از آن‌ها به دليل آب و هواى سالم به محل تجمع بازنشستگان مرفه تبديل شده و در نتيجه توسعه يافته‌اند.

10- شهرهاى بازرگانى : مهم ترين نقشى که شهرها از ابتدا به عهده داشته‌اند‌، بازرگانى يعنى – جمع آورى مواد اوليه از روستاهاى اطراف و توزيع کالاهاى ساخته شده در شهر و نواحى اطراف – بوده است. شهرها تقريباً هر نقش و وظيفه‌اى که داشته باشند، نمى‌توانند از فعاليت‌هاى بازرگانى دور بمانند. وجود بازارهاى بزرگ و متنوع و مغازه‌هاى عمده فروشى و خرده فروشى از ويژگى‌هاى يک شهر بازرگانى است. گاهى توسعه‌ى وسايل حمل ونقل و راه‌ها در گسترش اين گونه شهرها مؤثر واقع مى‌شود ص 128تا 125