انواع ژرف نمایی

انواع ژرف نمایی:

1- ژرف نمایی مقامی:

نخستین نمود فضا بر روی سطح دو بعدی با بهره‌برداری از پرسپکتیو مقامی صورت پذیرفته است. به این معنی که هنرمند با توجه به مقام فرد و یا اهمیت موضوع فضای بیشتری برای آنان در نظر گرفته است و ترکیب مورد نظر را بر آن اساس شکل داده است. از این دست فضا سازی در نقاشی‌های قهوه‌خانه‌ای ایران، شمایل‌های مذهبی روسی و نقاشی‌های دوره‌ی گوتیک اروپا نمونه‌های بسیاری به جا مانده است.

2- ژرف نمایی با استفاده از اختلاف شدت تاریکی و نور:

در بسیاری از موارد هنرمندان با ایجاد اختلاف در میزان شدت تاریکی و یا نور در سطح دو بعدی عمق و فضا ایجاد می‌نماید. تراکم تاریکی در پلان اول موجب می‌شود که شبکیه چشم دریافت بیشتری از جسم، به نسبت دیگر اجزا کند و به این ترتیب عمقی کاذب در سطح القا گردد.

اختلاف بافت نیز در تصویر، همین عملکرد را در شبکیه دارد و عموماً بافت‌های خشن و تند به نسبت بافت‌های نرم، ظریف، احساس و جلوتر به نظر می‌آیند.

3- ژرف نمایی با استفاده از اختلاف رنگ:

دید انسان به طیف‌های رنگی خالص و شفاف حساسیت بیشتری نشان می‌دهد و این دسته از رنگ‌ها تأثیر بلا واسطه‌ای روی شبکیه‌ی چشم دارند. برعکس به هر میزان که خلوص رنگ کاهش یابد و یا مثلاً با سفید و یا لایه‌های خاکستری ممزوج گردد، روی شبکیه‌ی چشم کمتر تأثیر داشته و چنانچه در تصویر آید، جلوه‌ی خاصی از عمق می‌نماید.

4- ژرف نمایی با بهره‌گیری از صراحت و ابهام:

صراحت و ابهام در سطح دو بعدی می‌تواند ایجاد عمق نماید. به این معنی که هر قدر شی و یا موضوع در تصویر دارای صراحت باشد، جلوتر به نظر می‌آید و به عوض چنانچه از صراحت شکل کاسته شود، دورتر به نظر خواهد آمد.

5- ژرف نمایی از نظر اندازه و قطر خط:

عمق بخشیدن به سطح دو بعدی کاغذ یا بوم، یا به عبارتی ساده‌تر، متحول نمودن سطح تصویر، از طریق شیوه‌های مرسوم پرسپکتیو خطی محدودیت بسیاری برای ذهن خلاق هنرمندان هنرهای تجسمی ایجاد می‌نمود. نخست آن که منطبق با زمان نبود. دوم اینکه در بسیاری از موارد پاسخگوی نیاز ذهن فعال و خلاق آفریننده‌اش نبوده و دیگر اینکه بسیاری از نیازهای تصویری که هنرمند به هنگام اجرا و ایجاد فضا روی سطح دو بعدی با آن رو به رو بود، برآورده نمی‌ساخت.

در نتیجه بسیاری از هنرمندان ابتکار عمل بسیاری از خود نشان دادند و بدون توجه به دستورالعمل‌های پیشکسوتان دوره‌های رنسانس، راه‌های جدیدی برای عمق بخشیدن در پیش گرفتند. یکی از این تدابیر بهره‌گیری از قطر و اندازه‌ی خط بود.

هنرمندان شرق دور، از گذشته‌ی بسیار دور، از این تمهید بهره برده‌اند و هنرمند معاصر بریژیت رایلی نوعی از ژرف نمایی را در آثارش ایجاد می‌کند که صرفاً با استفاده از اندازه و قطر خط به وجود آمده است.