افعال مقاربه و انواع آن ( 2 )

« افعال مقاربه »

افعال مقاربه نوعی از نواسخ اند ، بر سر مبتدا و خبر در می آيند و مانند دو دسته پيشين مبتدا را مرفوع و خبر را منصوب می کنند به مبتدا ، « اسم خبر افعال مقاربه همواره فعل مضارع است که محلاً منصوب امّا لفظ آن گاهی مرفوع و گاهی منصوب به « أ‌ن » می باشد . مثا‌ل :

کاد الحربُ أ‌ن يبدأ ( نزديک بود جنگ آغاز شود )

طفق التلميذ يدرُسُ ( دانش آموز شروع به درس خواندن کرد )

« انواع افعال مقاربه »

افعال مقاربه سه دسته اند : 1) افعالی که بر رجاء ( ا‌ميد ) دلالت می کنند و در معنای « اميد است که ... » به کار می روند . فعل های اين دسته عبارت اند از : ، ، اِخْلَوَلَقَ مثال :

عَسی المسافرُ أنْ يعودَ ( اميد است که مسافر باز گردد )

به اين افعال « افعال رجاء » گفته می شود .

2) افعالی که بر نزديکی دلالت می کنند و در معنای « نزديک است که ... » به کار می روند . فعل های اين دسته عبارت اند از: کادَ ، أوْشَکَ ، کَرُبَ ، مثال : کاوالمطرُ أن يَنزِلَ ( نزديک است که باران ببارد )

به اين افعال « افعال قُرب » گفته می شود .

3) افعالی که بر شروع دلالت می کنند و در معنای « شروع کرد به ... » به کار می روند . فعل های اين گروه عبارت اند از : شرعَ ، بَدأ ، جعَل ، أنشاء ، طِفق و ...

مثال : شَرَعَ صديقُکَ يُدرس ( دوستت شروع کرد به درس خواندن )

به اين افعال ، « أفعال شروع » گفته می شود .

نکته :

خبر افعال شروع همواره بدون أنْ به کار می رود ؛ ولی خبر در دسته قبلی می تواند با « أنْ » يا بدون آن باشد .

نکته :

1) اسم افعال مقاربه مرفوع و خبر آنها منصوب است. نصب خبر، محلی است نه لفظی.

به ترکيب جمله های زير توجه کنيد:

شرع صديقُک يدرُس .

شرع : فعل مقاربه ، ماضی و مبنی بر فتح .

صديقُ : اسم « شرع » مرفوع به ضمه ؛ نوع علامت : اصلی ، ظاهری ، اصلی ، لفظی .

کَ : مضاف اليه برای « صديق » مبنی بر فتح ، محلاً مجرور .

يَدرُسُ : فعل مضارع مرفوع به ضمه ؛ نوع علامت : اصلی ، ظاهری ، اصلی ، لفظی خبر برای « شرعَ » محلاً منصوب .

2) فعل های مقاربه در شکل ماضی به کار می روند به استثنای « کاد » و « أوشک » که شکل مضارع آنها ، يعنی « يَکادُ » و « يوشکُ » نيز کاربرد دارد . مثال :

يکادُ الفاکهةُ تَنضَجُ .